Dikkere bodembedekking stimuleert paarden om vaker en langer te liggen
Onlangs verscheen er een onderzoek over het slapen van paarden en de invloed van de bodembedekking daarbij.
De onderzoeksvraag was: hoe beïnvloedt de dikte van turfstrooisel* het liggende rustgedrag? De hypothese was dat een dunnere laag de bereidheid om te gaan liggen en houdingen aan te nemen die REM-slaap mogelijk maken zou verminderen, en een dikkere laag juist het tegenovergestelde effect zou hebben.
*Het is een Fins onderzoek, waar turfstrooisel blijkbaar vaak als bodembedekking bij paarden wordt gebruikt.
Belangrijkste bevindingen
- Paarden brachten relatief weinig tijd liggend door en lagen 's nachts zelden volledig op hun zij.
- Een dikkere laag bodembedekking zorgde ervoor dat paarden langer en vaker gingen liggen.
- De dikte van de bodembedekking had wel invloed op het liggen in borstligging, maar niet op het liggen in zijligging.
- Tijdens het liggend rusten was een ontspannen houding van de hals de meest voorkomende houding, ongeacht de dikte van de bodembedekking.
Opvallend was dat de paarden gemiddeld slechts ongeveer drie minuten per nacht volledig op hun zij lagen. In eerdere onderzoeken werden aanzienlijk langere perioden van zijligging waargenomen. De onderzoekers wijzen erop dat verschillen in bodembedekking, huisvesting, management en paardenpopulaties hierbij een rol kunnen spelen.
Ter verduidelijking: Borstligging = het paard ligt op de borst/buik, met de benen onder of naast het lichaam. Zijligging = het paard ligt volledig op zijn zij, met hoofd en hals op de grond.
Het onderzoek en conclusie
Het onderzoek werd gehouden onder 16 individueel gestalde rijpaarden.
De paarden verbleven 's nachts in individuele boxen van 9 m². Overdag stonden ze met andere paarden in zandpaddocks. De onderzoekers bekeken het liggedrag tussen 16.00 en 6.00 uur. De resultaten hebben dus betrekking op deze specifieke huisvestingssituatie.
Op 15 cm turf lagen ze gemiddeld 71 minuten per nacht. Op 5 cm lagen ze slechts 36 minuten. Op de dikkere bodembedekking gingen ze ook vaker liggen en ze rolden vaker.
Het onderzoek laat zien dat een dikkere bodembedekking paarden stimuleert om vaker en langer te liggen, maar niet noodzakelijk om vaker volledig op hun zij te gaan liggen. Het vergrootte vooral de totale ligduur.
Omdat paarden móeten liggen om REM-slaap te bereiken, kan minder liggen de kansen op REM-slaap verkleinen. Of de paarden op de dikkere bodembedekking daadwerkelijk meer REM-slaap kregen, is in dit onderzoek niet onderzocht. Maar je zou kunnen concluderen dat als paarden vaker en langer gaan liggen dat de kans om in REM-slaap te komen ook groter is.
Dat zowel de frequentie als de duur van ligperioden toenam, suggereert dat de laagdikte meerdere aspecten beïnvloedt. Vaker gaan liggen kan wijzen op een grotere bereidheid om de bewegingen van gaan liggen en opstaan uit te voeren; langere ligperioden kunnen duiden op meer comfort tijdens het liggen. De dempende werking kan dus zowel het beginnen als het volhouden van liggende rust ondersteunen. Op dunner strooisel is de ligplek mogelijk minder geschikt of minder aantrekkelijk.
Paarden en slaap
Zoals de meeste zoogdieren slapen paarden in meerdere perioden, met twee hoofdfasen: REM-slaap (rapid eye movement) en non-REM-slaap (NREM). Voor REM-slaap moet het paard doorgaans in borst- of zijligging liggen, omdat in die fase de spierspanning sterk vermindert. Daarom is deze slaapfase gevoelig voor de omgeving (veiligheid bijvoorbeeld).
Voldoende REM-slaap is noodzakelijk om volledige slaapcycli te doorlopen en is belangrijk voor het functioneren van het paard. REM-slaaptekort kan het ruimtelijk geheugen en het leervermogen aantasten.
In eerder onderzoek van Suomala en collega's (2025) bleek dat zowel harde, natte als harde, droge bodembedekkingen samenhingen met door paardeneigenaren vermoede slaapproblemen. Omdat voldoende liggende rust belangrijk is voor paardenwelzijn, moet duidelijk worden hoe de laagdikte het liggedrag beïnvloedt. Paarden gaan doorgaans alleen liggen als ze zich veilig en comfortabel voelen. Bij onvoldoende veiligheid of comfort kunnen zij liggen uitstellen of beperken, met mogelijk REM-slaaptekort tot gevolg.
Ook concludeerden ze in eerder onderzoek ook al het verband tussen kortere REM-achtige slaap en slechtere prestaties bij een taak waarbij een aangeleerde ruimtelijke keuze moest worden omgekeerd. Minder liggen hing ook samen met vermoedelijke slaapproblemen en slaapgerelateerd door de benen zakken.
Als je paard niet goed gaat liggen: tip!
Als een paard weinig of niet gaat liggen, is het belangrijk om verder te kijken dan alleen mogelijke pijn of sociale onveiligheid. Ook de ondergrond verdient aandacht, zoals uit dit onderzoek blijkt. Is die voldoende zacht en droog? Biedt deze genoeg grip om veilig te gaan liggen en weer op te staan? En is er voldoende ruimte?
Alleen het aanwezig zijn van bodembedekking in een stal ligt zegt dus onvoldoende over hoe comfortabel het is voor een paard. De diepte van de bodembedekking lijkt dus ook een wezenlijk aspect.
Vijftien centimeter is daarbij geen universele norm. Dit onderzoek betrof specifiek turfstrooisel in individuele boxen. Andere materialen en huisvestingsvormen kunnen andere eisen stellen.
Uiteindelijk gaat het er niet alleen om dát een paard een ligplek heeft, maar ook of het paard die daadwerkelijk gebruikt om voldoende te kunnen rusten.
Het volledige onderzoek vind je hier: Suomala e.a., Applied Animal Behaviour Science, 15 september 2026
M A R J O N
Reactie plaatsen
Reacties